Krijim tokash të reja për t’u kultivuar, për të prodhuar energji për të gjithë Evropën dhe për t’i dhënë jetë një super- kontinenti të vetëm midis Evropës dhe Afrikës. Ky nuk është një absurditet, por ajo që parashikohet nga projekti gjerman Atlantropa, një nga veprat inxhinierike më të diskutuara të shekullit të njëzetë.
I ideuar nga arkitekti gjerman Herman Sörgel, Atlantropa ishte një plan që përfshinte ndërtimin e digave përgjatë Mesdheut, me qëllim marrjen e sasive të mëdha të energjisë hidroelektrike dhe, me uljen e nivelit të detit, toka të reja për t’u banuar dhe kultivuar. Por cili ishte saktësisht plani? Dhe çfarë pasojash do të kishte në ekosistemin mesdhetar?
Projekti gjerman i Atlantropa
Në periudhën historike ndërmjet dy luftërave botërore, popullsia ishte në rritje të vazhdueshme, kërkesa për energji rritej gjithnjë e më shumë dhe industrializimi vazhdoi në mënyrë të pashmangshme. Një atmosferë ankthi dhe pasigurie për të ardhmen mbretëroi në të gjithë Evropën dhe, për këtë arsye, arkitekti Herman Sörgel (1885–1952) hartoi një plan për të marrë toka të reja, më shumë energji dhe më shumë burime. Projekti i tij u quajt “Atlantropa” (fillimisht “Panropa”) dhe qëllimi i tij përfundimtar ishte të krijonte një superkontinent të vetëm midis Evropës dhe Afrikës. Si planifikonte ta bënte? E thjeshtë: duke ndërtuar diga përgjatë ngushticave kryesore të Mesdheut – domethënë ngushticës së Gjibraltarit, Dardaneleve dhe midis Siçilisë dhe Tunizisë. Duke vepruar kështu, jo vetëm që do të prodhoheshin sasi të mëdha energjie, por ulja e nivelit të detit do të kishte prodhuar tokë të re të punueshme dhe do të kishte lejuar lidhjen e drejtpërdrejtë midis Evropës dhe Afrikës.
Ideja e Sörgel-it, e cila parashikonte ndër të tjera kolonizimin e kontinentit afrikan, nuk arriti suksesin që ai shpresonte. As nazistët nuk ishin të bindur për këtë plan dhe gjatë Luftës së Dytë Botërore arkitekti nuk bëri gjë tjetër veçse e përmirësoi dhe rregulloi planin, në mënyrë që ta propozonte në një version të rishikuar në fund të konfliktit. Por nga çfarë përbëhej saktësisht projekti Atlantropa?
Tre digat e Atlantropës
Projekti Atlantropa konsistonte kryesisht në ndërtimin e tre digave të mëdha: më e madhja përgjatë ngushticës së Gjibraltarit dhe dy të tjerat në ngushticën e Dardaneleve dhe midis Siçilisë dhe Tunizisë përkatësisht. Ai në ngushticën e Gjibraltarit do të kishte qenë rreth 35 km i gjatë, duke e bërë atë hidrocentralin më të madh në botë. Sipas vlerësimeve të kohës, diga do të kishte një kapacitet prej rreth 120 GW, pra e nevojshme për të mbuluar të paktën gjysmën e nevojave energjetike të gjithë Evropës! Natyrisht nënkuptojmë nevojat energjetike të viteve 1920, pra po flasim për vlera shumë më të ulëta se sot.
Diga e dytë e madhe do të ishte ajo në ngushticën e Dardaneleve, me idenë e izolimit të Detit të Zi dhe, në këtë rast, për marrjen e sasive të mëdha të energjisë. Kombinimi i këtyre dy digave do të bënte të mundur uljen e nivelit të Mesdheut me rreth 100 metra, duke “mbyllur” ngushticën e Mesinës dhe duke ulur nivelin e detit aq sa për të ndërtuar me lehtësi relative digën e tretë, atë mes Tunizisë dhe Sicilia. Kjo do të kishte bërë të mundur ndarjen e Mesdheut në dy zona të mëdha, duke marrë jo vetëm energji hidroelektrike, por edhe duke lejuar ndërtimin e një hekurudhe midis Evropës dhe Afrikës. Kjo strukturë do të kishte lënë të pandryshuar nivelin e ujit në degën perëndimore të Mesdheut, por do të kontribuonte në një reduktim të mëtejshëm prej 100 metrash në atë lindor, për të rritur më tej sasinë e tokës në dispozicion.
Përveç këtyre tre strukturave, projekti përfshinte diga të vogla të shpërndara si në Evropë ashtu edhe në Afrikë – si ajo në lumin Kongo – si dhe një seri të tërë tunelesh dhe lidhjesh hekurudhore midis dy kontinenteve.
Ndikimi mjedisor i planit
Është e vështirë të thuhet saktësisht se cilat fatkeqësi mjedisore do të kishte krijuar një projekt i këtij lloji, pasi aktualisht nuk ka studime të thelluara mbi këtë temë. Ajo që mund të themi është se, sipas disa kërkimeve (Stumm, 2020), ulja e nivelit të detit do të kishte lejuar shfaqjen e 576,000 km2 tokë. Imazhi më poshtë tregon një pamje të asaj se si mund të dukej pellgu mesdhetar pas Atlantropës.
Është e qartë se kjo ulje nuk do të ishte e menjëhershme, por do të ishte arritur nëpërmjet avullimit të ngadaltë: sipas llogaritjeve të kohës, kjo ulje do të kishte ndodhur jo më herët se 120 vjet pas ndërtimit të digave. Avullimi i Mesdheut do të sillte më pas një sërë problemesh si një rritje e fortë e kripësisë së ujërave, duke rezultuar në vdekjen e një pjese të madhe të faunës dhe florës detare.
Kësaj do t’i shtohej një shtrembërim i klimës mesdhetare, një ndërprerje e rrymave detare dhe, në anën tjetër të digave, një rritje e mundshme e nivelit të oqeanit. Me pak fjalë, një çmenduri!
Fundi i projektit
Sipas mendimit të arkitektit, do të ishte padyshim Gjermania ajo që fitoi Luftën e Dytë Botërore. Rrjedhimisht, projekti i digës do të ishte realizuar në vitet pas përfundimit të saj, në mënyrë që të mund të përfitonte nga burimet dhe fuqia punëtore e vendeve të pushtuara. Megjithatë, historia na ka treguar se si Gjermania u gjend në anën e humbësve, duke shkatërruar projektin e Sörgel. Megjithatë, ende pa dorëhequr, arkitekti gjerman themeloi Institutin Atlantropa në fund të konfliktit për të vazhduar përmirësimin e projektit dhe për ta bërë atë edhe më tërheqës në sytë e kombeve.
Megjithatë, lufta kishte lënë gjurmë të thella në pothuajse çdo vend dhe për këtë arsye askush nuk ishte financiarisht i gatshëm të përballej me një ndërmarrje të tillë. Për më tepër, duhet shtuar se energjia bërthamore po bëhej gjithnjë e më popullore – falë edhe studimeve të Enrico Fermit – dhe për këtë arsye “diga” kishte filluar të humbiste tërheqjen e saj drejt “centralit bërthamor”. Herman Sörgel vdiq në ditën e Krishtlindjes 1952 pa e parë kurrë projektin e tij të realizuar dhe sot ka mbetur vetëm kujtimi i Atlantropës. Dhe fatmirësisht që është kështu! /Përkthyer dhe përshtatur nga italishtja nga ShkodraWeb/
