Nga Zija VUKAJ
Nuk ka asnjë vit që nuk e ndjek ceremoninë e 2 Prillit dhe bashkë me të përcjell me emocion të fortë e me nderim të thellë kujtimin e atyre 4 djemve në lule të moshës që dhanë jetën e tyre. Kësaj radhe e ndoqa ceremoninë dhe meditova shumë. M’u kujtuan shumë gjëra. Së pari m’u kujtua dita e 2 prillit të vitit ’91. Atij të vërtetit e të përgjakurit. Pashë veten time të atëhershëm, të padukshëm e të parëndësishëm si edhe sot, duke ndjekur i turbulluar atë valë proteste, atë uragan popullor, atë dallgë që nuk dihej se nga komandohej as nga vinte dhe përçartjen e turmës së trazuar, të trembur e të eksituar që bërtiste, çirrej, thërriste, godiste, e që nuk dinte ç’të bënte me zemërimin dhe mllefin e saj të drejtë, të akumuluar prej dekadash që jehonte në ndërgjegjet e njerëzve si thirrje pylli. Kam parë shumë atëherë dhe sot dhe pothuajse asgjë nuk kam kuptuar. Pamjet e asaj dite i kam parasysh.
Një tank i ngecur në rrugën përballë Komitetit të Partisë së Punës. Ca të rinj të hedhur e çapkënë që luanin rolin e Vojo Kushit, që e kishin lexuar nëpër abetaret dhe librat e këndimit të asaj kohe dhe tani kishin rastin ta animizonin në praktikë duke u hequr si trima dhe shpëtimtarë me një ndjenjë të neveritshme arrivizmi hipnin mbi tank. Thirrje groteske burrash që kishin fituar lirinë të mbanin flokë të gjatë, nxënës të trumhasur gjimnazesh, që ishin nxjerrë me forcë nga të fortët e qytetit prej klasave të gjimnazeve dhe një çoroditje totale e strukturave tashmë të shkatërruara të shtetit, që më shumë se struktura ishin mbeturina segmentesh që gjallonin në mënyrë fragmentare dhe ndodheshin në kohën dhe në vendin e gabuar.
Kjo çorbë kishte disa ditë që po gatuhej me ritmin e saj të zymtë e misterioz dhe qyteti ishte i përfshirë i gjithi në kaos dhe në ankthin e një të ardhmeje të panjohur. Pastaj shpërtheu gjëma e vërtetë dhe u vranë katër djem të rinj e të çmuar të qytetit në lulen e moshës. Një tragjedi e tmerrshme që rezulton asaj dite e sot pa autorë. Pastaj gjyqe të pafund, dëshmitarë autoritarë dhe me reputacion të madh partiak, por po aq të pasigurt e patetikë në deklarata dhe përfundimisht vendime gjyqësore që dënonin karriget.
Sot pashë ceremoninë e radhës dhe e para gjë që mendova ishte se struktura e asaj turme që kishte ardhur të përkujtonte sot kishte ndryshuar shumë. Dhe kjo është e natyrshme. U bënë gati tri dekada dhe shumë prej pjesëmarrësve të asaj kohe kanë ndërruar jetë. Por kishte edhe mjaft pjesëmarrës që kishin ndryshuar kahje dhe bindje politike. Ata që kishin qenë brenda mureve të Komitetit të Partisë, i cili ishte casus belli i gjëmës, sot kishin ardhur të përkujtonin ngjarjen dhe gjakun e dëshmorëve. Mendova: Luks i madh ka qenë për ne që të japim gjakun e bijve tanë vetëm e vetëm që të vijnë në pushtet ca njerëz me etje të pangopur karriere. Dhe pjesa më e shpifur e lojës është ajo patetika e përvitshme, ku politikanët, me lot krokodili, shesin patriotizëm, dhimbje, humanizëm etj.
Turma ka mbetur po ajo, si të ishte marrë borxh nga “Ferma e kafshëve” e Orwellit dhe duke e parë nga larg nisa të meditoja. Është interesante se si i humbet individi përmasat kur bashkohet me individë të tjerë për të formuar turmën. Bëhet si insekt, bëhet si mizë. Prandaj disa e kanë quajtur turmën mizëri. Turma qenka një kafshë e stërmadhe, që është në çdo cep të globit e ngjashme. Turma është qenie. Turma e Afrikës është si turma e Evropës dhe e çdo vendi tjetër. Ky përbindësh që quhet turmë, po të manipulohet, po të zbutet, po të përdoret, të bën deputet, të bën ministër, të bën president, të vret, të dashuron, të varros, të zhvarros të linçon, të gradon, t’i bën të gjitha me pasionin e saj të verbër kjo kafshë e llahtarshme. Madje të nxjerr edhe këngë polifonike dhe me çifteli.
