Trashëgimia e Gurakuqit në lëmin e kulturës ka të bëjë së pari me veprën e tij poetike dhe me përkthimet, por edhe me kontributin për “Vargnimin n’gjuhën shqype” (1906), pra me traktatin e parë të metrikës së poezisë shqipe. Nji vepër me baza teorike klasike që do të ndihmonte shumë në formimin e nje brezi të ri poetësh dhe dashamirësish të artit poetik. Mos të harrojmë që Gurakuqi ka qenë edhe drejtor i Normales së Elbasanit prej së cilës doli një aradhë të rinjsh patriotë e intelektualë që ngritën nga themelet atdheun tonë. Gjithashtu ai mori në dorë fatet e Komisisë Letrare, pikënisja e standardizimit të shqipes dhe e zhvillimit të arsimit kombetar.
Kontributi i tij për Rilindjen kombëtare ndërthuret me aktivitetin politik që nis me Memorandumin e Gërçës dhe kulmon me Shpalljen e Pavarësisë në Vlorë. Gurakuqi është bir i Rilindjes, dishepulli i De Radës do të bëhet një “vigan liberator” siç e quan Noli. Ai është protagonist i partisë progresiste në vitet ’20 dhe merr pjesë në parlamentin shqiptar me fjalime të thekura ku del në pah dija dhe ndershmëria. Me Revolucionin e Qershorit Gurakuqi rreshtohet me pjesën e përparuar të kombit kundër mbeturinave feudale.
Mendoj se do të duhej të vendosej një dekoratë që Presidenti i Republikës të jepte me emrin e Gurakuqit e po ashtu edhe Universiteti i Shkodrës…
Figura e Gurakuqit është ajo e një intelektuali poliedrik të impenjuar politikisht. Së pari mendoj se Gurakuqi mund të shërbejë si kontrast por edhe si frymzim për intelektualët dhe politikanët e sotëm. Ai dha jetën për idealin në të cilin besonte. Mos të harrojmë se kur e vranë në xhepa iu gjetën vetëm pak lireta italiane, e pra kishte qenë ministër! Vepra e tij poetike ende sot lexohet me shumë endje, ndërsa aktiviteti politik është i shkëlqyeshëm dhe frymëzues.
Si episod interesant të jetës së tij mund të kujtoj këtu atë faktin që mbrëmjen e vrasjes së tij, me 2 mars 1925, Luigj Gurakuqi po darkonte në restorantin e “Hotel Cavour” në Bari me miqtë e tij Riza Dani e Dan Hasani dhe në një moment u kërkoi leje të ngrihej se i kishte premtuar një kukull vajzës pesëvjeçare të mikut të tij Sotir Gjika, Elenës, e cila do të kalonte gjithë jetën në internim në Myzeqe.
Si përfundim, kontributi i Gurakquit mund të përmblidhet në:
Si liberal demokrat, i cili bëri përjekje të akomodojë traditën kulturore shqiptare me modernitetin, për të themeluar një shtet modern dhe bashkëkohor, themelet e të cilit duhet të bazohen në statute, kode, rregulla dhe sundimin e ligjit.
Me fjalë të tjera, kontributi i tij politiko – juridik kontribuoi për një demokraci funksionale, liberale dhe parlamentare dhe inspirim për institucionet, shoqërinë, politikën dhe shtetin.
Ai bëri më të mirën për të përmirësuar marrëdhëniet midis Italisë dhe Shqipërisë, si një mënyrë për të përmirësuar imazhin e vendit, duke favorizuar kështu modelin perëndimor të progresit ekonomik, punësimit dhe edukimit, jo modelin “ala tyrka” , siç ai thoshte. /Nga Tonin GJURAJ, fjala e mbajtur në ceremoninë përkujtimore me rastin e 100- vjetorit të vrasjes së Luigj Gurakuqit në Bari të Italisë/
