Arti konceptual është ndoshta forma më e urryer e artit sot. Jo vetëm sepse është i pakuptueshëm, por sepse nuk i pëlqen thuajse asnjeriu, dhe thuajse të gjithë e shohin si të shëmtuar. Njerëzit në përgjithësi janë të prirur pas të bukurës, artit që njohin, që e shijojnë e që i emocionon. Dhe ky lloj arti “kontemporan”, me instalacione groteske, është për atë kategori të ngushtë që bejnë sikur kanë hyrë në trurin e “artistit”, por që realisht edhe ata një m*t kuptojnë.
– Ky nuk është art – thërrasim ne tokësorët e zakonshëm.
– Injoranta të pashkollë – thërrasin grushti i vogël i “kontemporanëve”.
Por mos të mërzitemi. Ky nuk është problem shqiptar. Ky është problem global. Catelan ngjiti bananen dhe e quajti art. Ai tipi tjetër ia hëngri live, dhe e quajti art. Art kontemporan.
Dhe kur ky lloj arti na hyn në “shtëpi” dhe na shkakton një debat mbarëshkodran, jemi në mes të një përplasjeje kulturore, në të cilën do të etiketohen si të pashkollë dhe të prapambetur të gjithë ata që do të kundërshtojnë “zhvillimin”.
Por ky nuk është fenomen i sotëm. Nuk është se me kohët moderne, po na “degjeneron” arti. Historia ka plot shembuj dhe unë sonte do ta ilustroj me një që spikat mbi të gjithë.
Në vitin 1961, Piero Manzoni, një artist i ri kontrovers italian, bleu 90 kuti boshe nga ato të konservave të mishit. I mbushi me jashtëqitjen e tij, i mbylli dhe i etiketoi një e nga një në katër gjuhë: italisht, frëngjisht, anglisht dhe gjermanisht. Në të gjitha shkruhej: “M*t artisti”. Sipër, emri i Manzonit dhe numri rendor.
Sot këto kuti me m*tin e Manzonit janë ekspozuar në disa nga muzeumet më të famshme të artit, që nga Novecento di Milano, Tate Modern i Londrës, Centre Pompidou në Paris dhe MoMA në New York. Vlera mesatare e një kutie, që mban diçka më shumë se 30 gram m*t, është diku tek 70 mijë euro. Studiuesit e artit kontemporan, përveçse “shijojnë” gjenialitetin e veprës, ende i bëjnë pyetjen vetes: A është vërtetë m*ti i Manzonit në ato kuti?
Fati i madh i pjesës tjetër, asaj që u tall, është se duke mos e kuptuar, nuk e vlerësoi këtë vepër konceptuale në 90 kuti, ku dikush sheh art, e dikush tjetër sheh thjesht 30 gram m*t.
Por dikush quan fat të kundërtën e kësaj, sepse në vitin 2016, njëra nga 90 kutitë e m*tit të Manzonit, u shit një ankand për plot 275 000 euro. A mund të guxojmë më ta quajmë m*t atë thesar? /Nga Taulant KOPLIKAJ, publikuar në Facebook/
