Në karvanin, herë të ngadaltë e herë të rrokopujshëm të kohës, qyteti jem ka ecë gjithmonë me kodet e veta. Kode të pashkrueme, që s’u janë përkulë as kanuneve as kushtetutave, por janë pranue si frymëmarrje e përbashkët. Prej tyne u formue nji etikë qytetare, nji ndjeshmëni e hollë që s’u mësue në libra, por u trashëgue në heshtje, brez mbas brezi, si nji amanet i padukshëm.
Në kët qytet, individi s’ka qenë kurrë rastësi. Ai ka qenë boshti. Individi ka shënue shijet, ka çelë shtigje, ka guxue me qenë ndryshe, e qyteti – me nji vetëdije të qetë – e ka ndjekë. Jo si turmë, por si bashkësi që e njeh peshën e mendimit, dinjitetin e karakterit, dritën e talentit. Shkodra ka ditë me e nda zanin prej zhurmës, mendimin prej kakofonisë, rrymën prej vlerës.
Në rrjedhën e nji shekulli, ky qytet ka lindë individë që s’e kanë zbukurue vetëm jetën e tij, por e kanë ndryshue atë. Në fjalë, në penel, në objektiv, në tingull, në lëvizje. Emna që s’kanë kërkue leje, por kanë lanë gjurmë. E qyteti i ka pa, i ka durue, i ka kundërshtue, por kurrë s’i ka mohu. Sepse e ka ditë se qyteti ndërtohet prej atyne që rrinë në kambë vetëm, jo prej atyne që treten në turmë.
Sot, kjo marrëveshje e vjetër po shpërbahet. Turma po vlerësohet ma shumë se individi, zhurma ma shumë se fjala, forca e verbët ma shumë se mendimi. Lumpeni po shpallet normë, kaosi po merr formë pushteti, e i forti injorant po shitet si model. Turma s’ka kujtesë, as fytyrë, as përgjegjësi; ajo ecën tue shkelë mbi atë që dje e ka duartrokitë.
E prapë, unë besoj se Shkodra nuk ka humbë. Ajo i trashëgon në palcë kodet e veta. Janë atje ku s’ka skena kabahe, ku s’ka zhurmë: në oborret me arkapija, në libra të hapun ngadalë, në sy që vështrojnë pa folë, në individë që refuzojnë me u ba turmë. Sepse qyteti i vërtetë nuk jeton në britmë, por në mendim.
E Shkodra, edhe kur hesht, vazhdon me mendue. /Nga Rozafa SHPUZA, publikuar në Facebook/
