Qeveria izraelite miratoi marrëveshjen që parashikon lirimin e 50 pengjeve në këmbim të lirimit të të burgosurve palestinezë dhe një armëpushim katërditor në Rripin e Gazës.
“U deshën pesë javë negociatash “jashtëzakonisht të vështira” për të arritur këtu”, u shpjegoi gazetarëve një nga zyrtarët, i cili foli në kushte anonimiteti.
Shumë shpejt pas sulmit të përgjakshëm dhe të paprecedentë të 7 tetorit të nisur nga Hamasi ndaj Izraelit, Katari u ofrua të ndërmjetësonte lirimin e rreth 240 pengjeve që lëvizja palestineze kishte marrë në Rripin e Gazës.
Një grup i vogël, “bërthamë”, u krijua më pas për të “punuar me shumë kujdes, si dhe në mënyrë shumë diskrete” me qëllimin për të liruar pengjet. Qeveria e presidentit amerikan Joe Biden u përfaqësua nga dy zyrtarë të lartë të Shtëpisë së Bardhë, Brett McGurk dhe Josh Gelger.
“Kontaktet e përditshme, shpesh orë pas ore”, midis amerikanëve, izraelitëve, egjiptianëve dhe Katarit u dëgjuan për javë të tëra. Egjipti, i cili ka të vetmin kalim në Rripin e Gazës që nuk kontrollohet nga Izraeli, është një ndërmjetës historik dhe i padiskutueshëm në konfliktin izraelito-palestinez. Kreu i Hamasit jeton në Katar, por vendi mban marrëdhënie të mira edhe me Uashingtonin.
Hapi i parë i madh u ndërmor më 20 tetor, me lirimin e dy grave amerikane nga Hamasi, e cila ishte dhe “prova”, shpjegoi një zyrtar amerikan, duke vënë në dukje se Shtëpia e Bardhë kishte monitoruar rrugën e tyre drejt lirisë “në kohë reale”.
“Lirimi i dy grave amerikane dëshmoi se është e mundur të lirohen të gjithë pengjet dhe i dha Uashingtonit besimin se Katari mund ta arrijë këtë qëllim përmes ekipit të vogël që ka ngritur”, tha zyrtari.
Menjëherë filloi një proces më intensiv dhe shefi i CIA-s, William Burns, filloi të fliste rregullisht me drejtorin e Mossad, David Barnea.
Presidenti amerikan besonte se një marrëveshje për lirimin e pengjeve ishte e vetmja rrugë realiste për shpalljen e ndërprerjes së armiqësive.
Më 24 tetor, kur Izraeli ishte gati të fillonte operacionet tokësore në Gaza, pala amerikane u informua se Hamasi kishte rënë dakord për parametrat e një marrëveshjeje për lirimin e grave dhe fëmijëve, që do të nënkuptonte një ndërprerje të armiqësive dhe një shtyrje të operacionit tokësor.
Zyrtarët amerikanë po diskutonin me izraelitët nëse operacioni tokësor duhej të zhvillohej apo jo. Izraelitët besonin se këto parametra nuk ishin mjaft të qarta për të justifikuar vonesën, pasi nuk kishte asnjë provë që pengjet ishin gjallë. Hamasi pohoi se nuk mund të tregojë informacion për pengjet derisa të ketë një armëpushim.
SHBA dhe Izraeli e konsideruan qëndrimin e lëvizjes palestineze jo të sinqertë. Zyrtari amerikan shpjegoi se plani i Izraelit për operacionin tokësor u modifikua për të lejuar një pauzë nëse arrihet një marrëveshje.
Gjatë tre javëve të ardhshme, Biden mbajti bisedime të vazhdueshme ndërsa propozime të ndryshme u hodhën për të liruar pengjet. Hamasit iu kërkua të paraqiste një listë të pengjeve që mban dhe të ofronte garanci se do t’i lironte nëse arrihet një marrëveshje.
“Procesi ishte i mundimshëm”
“Procesi ishte i gjatë dhe i mundimshëm, komunikimi i vështirë dhe mesazhet duhej të kalonin përmes Dohas ose Kajros për të arritur në Gaza”, vuri në dukje zyrtari.
Biden pati një bisedë të pazbuluar me kryeministrin e Katarit ndërsa një marrëveshje fillestare filloi të merrte formë. Bazuar në këtë, në fazën e parë do të liroheshin gra dhe fëmijë pengje, ndërsa në këmbim izraelitët do të lironin të burgosurit palestinezë.
Izraelitët këmbëngulën që Hamasi duhet të lirojë të gjitha gratë dhe fëmijët në fazën e parë. SHBA ranë dakord dhe kërkuan përmes Katarit prova se gratë dhe fëmijët e mbajtur peng nga Hamasi janë gjallë ose informacion mbi identifikimin e tyre. Lëvizja palestineze e mohoi kërkesën dhe u përgjigj se mund të garantonte lirimin e 50 pengjeve në fazën e parë.
Më 9 nëntor, Burns u takua në Doha me udhëheqësin e Katarit dhe Barnea të Mossad-it për të diskutuar tekstin e marrëveshjes në zhvillim. Një pengesë kryesore në atë fazë ishte se Hamasi nuk kishte specifikuar se kë po mbante. Tre ditë më vonë, Biden pati një bisedë telefonike me emirin e Katarit, Sheikh Tamim bin Hamad al-Thani.
Edhe ky i fundit kërkoi emrat dhe informacionin identifikues për 50 pengjet, duke përfshirë moshën, gjininë dhe kombësinë e tyre. Pa këtë informacion, theksoi zyrtari amerikan, nuk ka bazë që marrëveshja të vazhdojë. Pak më vonë Hamasi prezantoi detajet e 50 pengjeve.
Më 14 nëntor, presidenti amerikan pati një bisedë telefonike me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu dhe i kërkoi atij të pranonte marrëveshjen, Netanyahu ra dakord.
McGurk u takua me kryeministrin izraelit të njëjtën ditë në Izrael. Duke dalë nga një takim, Netanyahu kapi për krahun e McGurk dhe i tha atij “ne kemi nevojë për këtë marrëveshje”, ndërsa i kërkoi Biden të fliste me emirin e Katarit për kushtet përfundimtare të marrëveshjes.
Bisedimet u vonuan pasi komunikimet në Gaza u ndërprenë. Kur ata u rivendosën, Biden ishte në San Francisko për takimin e APEC.
“Ai pati një telefonatë me emirin e Katarit dhe i tha se ky është shansi i fundit. Emiri u zotua të bëjë presion që marrëveshja të mbyllet”, thanë zyrtarët.
“Presidenti këmbënguli që marrëveshja duhet të mbyllet, tani. Koha ka mbaruar!”, tha një zyrtar amerikan.
Hapi i fundit
Më 18 nëntor, McGarr u takua në Doha me Kryeministrin e Katarit. Burns, i cili kishte zhvilluar më parë diskutime me Mossad-in, gjithashtu mori pjesë në bisedë me telefon. Gjatë këtyre bisedimeve u mbyllën edhe boshllëqet e fundit në marrëveshje.
Tani marrëveshja përfshinte lirimin e pengjeve të grave dhe fëmijëve, në fazën e parë, por me mundësi lirimesh të mëtejshme nga Hamasi me qëllim kthimin e të gjithë pengjeve te familjet e tyre.
Të nesërmen në mëngjes në Kajro, McGurk u takua me kreun e inteligjencës egjiptiane, Abbas Kamil. U bë e ditur se udhëheqësit e Hamasit në Gaza pranuan pothuajse të gjitha kushtet e marrëveshjes. Çështja e numrit të pengjeve që do të lirohen në fazën e parë dhe struktura përfundimtare e marrëveshjes për lirime të mëtejshme mbeti e hapur.
