Zhvillimet e fundit procedurale, ku Prokuroria e Posaçme (SPAK) ka paraqitur kërkesë për ndryshimin e masës së sigurimit dhe njëkohësisht për heqjen e imunitetit parlamentar me qëllim marrjen e lejes për arrestim, kanë hapur një debat serioz juridik mbi kufijtë e veprimit të organeve proceduese dhe të Kuvendit të Shqipërisë, veçanërisht në kushtet kur ndaj deputetit është në fuqi një masë sigurimi dhe çështja është e ankimuar në Gjykatën Kushtetuese.
Së pari, duhet bërë dallimi thelbësor juridik: nuk bëhet fjalë për heqje mandati, por për heqje imuniteti dhe dhënie leje për arrestim, e cila rregullohet shprehimisht nga neni 73 i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë. Sipas këtij neni, deputeti nuk mund të arrestohet apo t’i hiqet liria pa autorizimin e Kuvendit, përveç rasteve të flagrancës ose kur kapet në kryerje e sipër të një krimi të rëndë. Ky mekanizëm kushtetues synon të mbrojë funksionin përfaqësues dhe jo individin si të tillë, duke garantuar që masa më e rëndë e kufizimit të lirisë të mos përdoret në mënyrë arbitrare ose politike.
Nga këndvështrimi i procedurës penale, ndryshimi ose zëvendësimi i masës së sigurimit personal parashikohet nga nenet 260–263 të Kodit të Procedurës Penale. Prokurori ka të drejtë t’i drejtohet gjykatës për një masë më të rëndë, përfshirë arrestimin, nëse pretendon se kanë lindur rrethana të reja ose se masa ekzistuese nuk i shërben më qëllimeve të procedimit penal. Megjithatë, kjo e drejtë duhet të ushtrohet në harmoni me parimet kushtetuese dhe me respektimin e mjeteve efektive të ankimit.
Në rastin konkret, kur masa e sigurimit (p.sh. pezullimi nga detyra ose masa të tjera kufizuese) është në fuqi dhe njëkohësisht ligjshmëria e saj është objekt shqyrtimi në Gjykatën Kushtetuese, lind problemi i ndërhyrjes procedurale paralelisht me kontrollin kushtetues. Parimi i sigurisë juridike dhe i procesit të rregullt ligjor, i garantuar nga neni 42 i Kushtetutës dhe neni 6 i Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, kërkon që organet shtetërore të përmbahen nga veprime që e bëjnë iluzor ose formal ankimin kushtetues.
Kërkesa për heqje imuniteti dhe leje për arrestim, në një fazë kur Gjykata Kushtetuese ende nuk është shprehur mbi masën ekzistuese ose mbi çështje të lidhura me të, rrezikon të cenojë efektivitetin e kontrollit kushtetues. Nëse Kuvendi do të autorizonte arrestimin, kjo do të sillte një kufizim shumë më të rëndë të lirisë personale, duke e tejkaluar në praktikë objektin e ankimit në Gjykatën Kushtetuese dhe duke krijuar një situatë faktike të pakthyeshme.
Nga ana tjetër, roli i Kuvendit në këtë proces nuk është gjyqësor, por kushtetues dhe garantues. Kuvendi nuk duhet të veprojë si një instancë automatike që vulos kërkesat e prokurorisë, por si një organ që vlerëson nëse kërkesa për arrestim është në përputhje me Kushtetutën, parimin e proporcionalitetit dhe prezumimin e pafajësisë, të sanksionuar në nenin 30 të Kushtetutës. Dhënia e lejes për arrestim në kushte të tilla mund të perceptohet si ndërhyrje në një proces ende të hapur gjyqësor dhe kushtetues.
Në përfundim, ndonëse SPAK ka të drejtë të kërkojë heqjen e imunitetit dhe leje për arrestim, kjo e drejtë nuk është e pakufizuar. Ajo duhet të ushtrohet duke respektuar procesin kushtetues në zhvillim dhe pa cenuar efektivitetin e ankimit në Gjykatën Kushtetuese. Po ashtu, Kuvendi i Shqipërisë ka detyrimin kushtetues të ushtrojë një kontroll real dhe jo formal mbi këto kërkesa, duke garantuar që imuniteti parlamentar të mos shndërrohet as në strehë pandëshkueshmërie, por as të cenohet në mënyrë të parakohshme dhe disproporcionale shteti i së drejtës. /Nga Ndue PJETRAJ, avokat/
